Bụi mịn PM2.5 là gì? Tác hại và cách phòng tránh hiệu quả nhất

Bụi mịn PM2.5 là một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí và để lại những hệ lụy tiêu cực đến sức khỏe con người. Vậy bụi mịn PM2.5 là gì, tác động của chúng ra sao và làm thế nào để bảo vệ bản thân hiệu quả? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Bụi mịn PM2.5 là gì?

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 92% dân số đang phải sống trong môi trường không khí bị ô nhiễm. Trong đó, bụi mịn và bụi siêu mịn được xác định là tác nhân nguy hiểm hàng đầu đối với sức khỏe.

Theo Cục Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ, bụi mịn (Particulate Matter – PM) là các phân tử vô cơ hoặc hữu cơ bay lơ lửng trong không khí. Chúng có kích thước đa dạng và được phân loại như sau:

• PM10: Đường kính từ 2.5 đến 10 micron.
• PM2.5: Đường kính nhỏ hơn 2.5 micron.
• PM1.0: Kích thước 1 micron.
• Bụi siêu mịn PM0.1: Kích thước dưới 0.1 micron.

Như vậy, bụi mịn PM2.5 là những hạt bụi có kích thước từ 2.5 micron trở xuống, nhỏ hơn sợi tóc người khoảng 30 lần, mắt thường rất khó nhìn thấy.

Kích thước tượng trưng của 1 số loại bụi so với tóc người và hạt cát.

Nguyên nhân gây ra bụi mịn

Sự xuất hiện của bụi mịn PM2.5 bắt nguồn từ các tác nhân tự nhiên và hoạt động nhân tạo.

Nguyên nhân tự nhiên

• Cháy rừng: Biến đổi khí hậu gây ra các vụ cháy rừng lớn, phát tán lượng lớn bụi mịn ra môi trường.
• Bụi thiên nhiên: Sa mạc, đất cát và phun trào núi lửa góp phần không nhỏ vào tình trạng ô nhiễm không khí.
• Thời điểm giao mùa: Hiện tượng sương mù dày đặc vào tháng 10 – 11 khiến các lớp bụi tích tụ, không thể thoát ra ngoài không gian.

Cháy rừng phát tán ra môi trường một lượng lớn bụi

Nguyên nhân nhân tạo

• Giao thông vận tải: Khói thải từ phương tiện cá nhân và bụi cuốn từ mặt đường làm gia tăng nồng độ bụi mịn.
• Sinh hoạt: Việc sử dụng bếp than, bếp củi hay dầu nấu nướng tạo ra lượng khói thải đáng kể.
• Sản xuất công nghiệp: Các nhà máy, khu công nghiệp xả thải lượng lớn khói bụi vào môi trường.
• Rác thải: Rác sinh hoạt và công nghiệp phân hủy sản sinh ra vi khuẩn và bụi mịn.
• Xây dựng: Quá trình thi công các công trình cao ốc, cầu đường gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng không khí.
• Nông nghiệp: Hoạt động đốt rơm rạ tạo ra khói thải độc hại.

Rác thải sinh hoạt chồng chất sinh ra các hạt bụi mịn trong không khí

Khói thải từ các phương tiện di chuyển sinh ra 1 lượng lớn bụi trong không khí

Tác hại của bụi PM2.5

Bụi mịn PM2.5 mang theo vi khuẩn và chất độc hại, gây ra các vấn đề nghiêm trọng cho cơ thể:

• Các bệnh về da, tai mũi họng: Gây dị ứng, ngứa ngáy, viêm mũi và đau mắt.
• Suy giảm hệ miễn dịch: Bụi mịn hấp thụ độc tố, vi khuẩn và virus, từ đó làm suy yếu sức đề kháng.
• Ảnh hưởng đến phổi: Bụi PM2.5 tích tụ trong đường dẫn khí và bề mặt phổi, gây tổn thương phổi lâu dài.
• Nguy cơ tim mạch: Bụi mịn thúc đẩy quá trình Apoptosis, làm tăng nguy cơ tử vong ở bệnh nhân tim mạch.
• Thoái hóa não: Bụi mịn có khả năng thẩm thấu vào não, gia tăng tỷ lệ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh.
• Ung thư và biến đổi gen: Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng bụi mịn chứa kim loại nặng có thể gây ung thư và biến đổi gen ở người.

Các bệnh tai mũi họng thường gặp khi tiếp xúc nhiều với bụi PM2.5

Hệ miễn dịch bị suy giảm khi hấp thụ chất độc hại từ bụi PM2.5

Bụi PM2.5 xâm nhập vào cơ thể làm ảnh hưởng lớn đến phổi

Bụi PM2.5 đẩy nhanh quá trình Apoptosis làm tăng nguy cơ tử vong ở bệnh tim mạch

Bụi mịn PM2.5 thẩm thấu vào não gây thoái hóa não

Biến đổi gen ở người do hít phải bụi PM2.5 có chứa kim loại

Cách phòng tránh bụi mịn PM2.5

Thang đo ô nhiễm không khí theo tiêu chuẩn AQI

Sử dụng khẩu trang chuyên dụng khi ra đường

Khẩu trang thông thường không có khả năng lọc bụi PM2.5. Để bảo vệ sức khỏe, bạn nên sử dụng:

• Khẩu trang chuyên dụng N95 hoặc N99.
• Khẩu trang lọc khí chuyên dụng có khả năng ngăn chặn vi khuẩn và virus.

Nếu không có khẩu trang chuyên dụng, bạn có thể đeo lồng hai lớp khẩu trang y tế hoặc lót khăn giấy mỏng bên trong để tăng hiệu quả ngăn bụi.

Khẩu trang chuẩn N95

Sử dụng máy lọc không khí trong nhà

Để đảm bảo không khí trong lành, các loại máy lọc không khí hiện nay được trang bị bộ lọc hiện đại có khả năng loại bỏ vi khuẩn, nấm mốc và các hạt bụi mịn PM2.5, PM10 hiệu quả.

Máy lọc không khí giúp bảo vệ sức khỏe gia đình

Thói quen sinh hoạt tốt cho sức khỏe

• Vệ sinh mũi, họng thường xuyên bằng nước muối sinh lý.
• Xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên để nâng cao sức đề kháng.
• Hạn chế mở cửa sổ hoặc ra ngoài trong những ngày không khí ô nhiễm nặng.
• Trẻ em cần được chú ý đeo khẩu trang, uống nhiều nước và tránh xa khu vực có khói thuốc.