Aptomat là gì? Nguyên nhân và cách khắc phục Aptomat bị nhảy liên tục

Aptomat đóng vai trò là “người bảo vệ” không thể thiếu trong hệ thống điện gia đình, giúp ngăn chặn các sự cố nguy hiểm như quá tải hay chập cháy. Tuy nhiên, việc thiết bị này bị nhảy liên tục thường gây ra nhiều bất tiện. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu chi tiết về cấu tạo, nguyên lý cũng như cách xử lý tình trạng Aptomat bị nhảy qua bài viết dưới đây.

Mục đề chính bạn cần khám phá

Aptomat là gì

Khái niệm Aptomat

Aptomat là tên gọi phổ biến của thiết bị đóng cắt tự động, hay còn được gọi là cầu dao tự động, viết tắt là CB (Circuit Breaker). Đây là thiết bị giữ vai trò then chốt trong việc bảo vệ mạch điện, giúp ngăn chặn các tình trạng quá tải, ngắn mạch, sụt áp, truyền công suất ngược, chống giật và chống rò điện.

Phân loại Aptomat

Dựa theo cấu tạo

Trên thị trường hiện nay có hai loại chính là:

Aptomat dạng tép MCB (Miniature Circuit Breaker): Thường dùng để bảo vệ quá tải và ngắn mạch.
Aptomat dạng khối MCCB (Moulded Case Circuit Breaker): Có chức năng tương tự nhưng khả năng chịu dòng tải cao hơn.

Dựa theo số pha hoặc số cực

Aptomat 1 pha: 1 cực.
Aptomat 1 pha + trung tính (1P+N): 2 cực.
Aptomat 2 pha: 2 cực.
Aptomat 3 pha: 3 cực.
Aptomat 3 pha + trung tính (3P+N): 4 cực.
Aptomat 4 pha: 4 cực.

Dựa theo chức năng

Aptomat thường: Các dòng MCB và MCCB cơ bản dùng để bảo vệ quá tải, ngắn mạch.
Aptomat chống rò: Bao gồm RCCB (dạng tép), RCBO (dạng tép có bảo vệ quá tải) và ELCB (dạng khối).

Dựa theo dòng cắt ngắn mạch

Dòng cắt thấp: Phổ biến trong các ứng dụng dân dụng.
Dòng cắt tiêu chuẩn: Thường dùng trong môi trường công nghiệp.
Dòng cắt cao: Sử dụng cho công nghiệp và các ứng dụng đặc thù.

Dựa theo khả năng chỉnh dòng

Có hai loại chính là Aptomat dòng định mức cố định và Aptomat có thể chỉnh dòng định mức.

Cấu tạo của Aptomat

Một thiết bị Aptomat bao gồm các bộ phận chính như: Tiếp điểm, hộp dập hồ quang, cơ cấu truyền động cắt và móc bảo vệ.

Tiếp điểm của Aptomat

Aptomat thường được thiết kế với hai hoặc ba cấp tiếp điểm (tiếp điểm chính, phụ và hồ quang). Điều này giúp bảo vệ tiếp điểm chính không bị hư hại bởi hồ quang điện khi đóng ngắt mạch.

Hộp dập hồ quang của Aptomat

Để dập tắt hồ quang phát sinh trong quá trình vận hành, các tấm thép được xếp thành lưới ngăn bên trong hộp dập. Thiết bị này có hai kiểu chính là kiểu nửa kín và kiểu hở.

Cơ cấu truyền động cắt Aptomat

Truyền động bằng tay: Áp dụng cho các loại Aptomat có dòng định mức dưới 600A, thường kết hợp đòn bẩy trợ lực.
Truyền động bằng cơ điện: Dành cho các dòng Aptomat công suất lớn lên tới 1000A, có thể sử dụng động cơ điện hoặc khí nén.

Móc bảo vệ Aptomat

Móc bảo vệ quá dòng điện: Sử dụng rơ le nhiệt hoặc hệ thống điện tử để ngắt mạch khi quá tải hoặc ngắn mạch.
Móc bảo vệ sụt áp: Hoạt động dựa trên nguyên lý điện từ, tự động ngắt điện khi điện áp nguồn giảm xuống dưới mức cho phép.

Nguyên lý hoạt động của Aptomat

Đối với dòng Aptomat bảo vệ dòng điện cực đại

Khi mạch hoạt động bình thường, các khớp móc giữ tiếp điểm ở trạng thái đóng. Khi xảy ra quá tải hoặc ngắn mạch, lực hút điện từ từ nam châm điện sẽ làm bung các khớp móc, lò xo bung ra khiến tiếp điểm mở, từ đó ngắt mạch điện.

Đối với dòng Aptomat bảo vệ điện áp thấp

Ở trạng thái bình thường, nam châm điện giữ tiếp điểm ở trạng thái ON. Khi điện áp sụt giảm quá mức, nam châm điện mất từ tính, đẩy lò xo làm mở tiếp điểm và ngắt nguồn điện.

Nguyên nhân gây ra tình trạng Aptomat bị nhảy

Việc Aptomat nhảy liên tục thường xuất phát từ các lý do sau:

Đường điện bị quá tải: Do sử dụng cùng lúc nhiều thiết bị công suất lớn vượt quá giới hạn chịu tải của Aptomat.
Đường điện tổng gặp sự cố: Các hiện tượng cháy, chập đường dây tổng khiến thiết bị bảo vệ không ổn định.
Điện bị rò rỉ: Aptomat tự ngắt để đảm bảo an toàn khi phát hiện rò rỉ điện hoặc do lắp đặt sai kỹ thuật.
Aptomat bị trục trặc: Sau thời gian dài sử dụng, các thanh lưỡi gà bị mòn, tiếp xúc kém hoặc do sử dụng thiết bị kém chất lượng.

Cách khắc phục tình trạng Aptomat bị nhảy

Chuẩn bị dụng cụ: Tua vít, máy khoan, Aptomat mới (nếu cần thay thế), Aptomat chống giật và đồng hồ đo điện.
Kiểm tra thiết bị: Ngắt nguồn các thiết bị điện đang sử dụng rồi bật lại Aptomat. Nếu Aptomat không nhảy, nguyên nhân nằm ở thiết bị điện. Nếu vẫn nhảy, hãy tiếp tục bước sau.
Kiểm tra đường dây âm tường: Tháo các ổ cắm, công tắc, tách biệt hai đầu âm dương và dán băng keo. Nếu bật Aptomat vẫn nhảy, lỗi nằm ở dây âm tường.
Xác định đường dây hư hỏng: Đấu Aptomat chống giật vào nguồn tổng, sau đó lần lượt lắp từng đường dây dẫn vào đầu ra. Đường dây nào làm Aptomat nhảy chính là nơi bị hư hỏng.
Thay thế dây điện: Tiến hành thay dây cũ hoặc đi dây điện mới để đảm bảo an toàn.