Bụi mịn PM là gì? Tác hại khôn lường và cách phòng tránh hiệu quả

Bụi mịn PM là một trong những tác nhân chính gây ô nhiễm không khí và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người. Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu bụi mịn PM là gì, các loại bụi thường gặp và những biện pháp thiết thực để bảo vệ bản thân cũng như gia đình trước hiểm họa này.

Bụi mịn PM là gì

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hơn 92% dân số toàn cầu đang sống trong môi trường không khí bị ô nhiễm, trong đó Việt Nam là một trong những quốc gia ở mức báo động cao. Dù nhiều chính sách bảo vệ môi trường đã được triển khai, tình trạng ô nhiễm vẫn gia tăng, với bụi mịn và bụi siêu mịn là những “kẻ thù” thầm lặng đối với sức khỏe.

Theo Cục Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ, bụi mịn hay bụi mịn PM (Particulate Matter) là các phân tử vô cơ hoặc hữu cơ bay lơ lửng trong không khí. Nguồn gốc của chúng chủ yếu đến từ khói phương tiện giao thông hay quá trình đốt cháy các nhiên liệu hữu cơ trong công nghiệp. Kích thước của bụi mịn rất đa dạng, mắt thường khó nhìn thấy và được tính theo đơn vị µm (micromet).

Các loại bụi mịn và siêu mịn thường gặp

Bụi mịn PM1.0

Bụi mịn PM1.0 có kích thước dưới 1 μm (chỉ bằng 1/50 chiều rộng sợi tóc). Loại bụi này có thể vượt qua các hàng rào ngăn bụi của hệ hô hấp, gây bít tắc lỗ trao đổi oxy ở phế nang, đồng thời tác động tiêu cực đến hệ thần kinh và cấu trúc DNA.

Bụi mịn PM2.5

Bụi mịn PM2.5 có kích thước từ 1.0 – 2.5 µm (bằng 1/20 chiều rộng sợi tóc), có khả năng thâm nhập vào đường máu qua quá trình hít thở. Chúng được hình thành từ nitơ, carbon và các hợp chất kim loại, làm không khí mờ đi như sương mù và giảm tầm nhìn.

Bụi mịn PM10

Bụi mịn PM10 có kích thước từ 2.5 – 10 µm (bằng 1/5 chiều rộng sợi tóc). Loại bụi này hình thành từ các hiện tượng tự nhiên như cháy rừng, núi lửa, lốc xoáy, bão cát hoặc từ phấn hoa, bào tử nấm và chất thải côn trùng.

Các loại bụi siêu mịn

• Bụi siêu mịn PM0.01: Kích cỡ hạt bụi chỉ từ 0.01 micromet.
• Bụi siêu mịn PM0.3: Kích cỡ hạt bụi chỉ từ 0.3 micromet.
• Bụi siêu mịn PM0.1: Kích cỡ 0.1 micromet, thường xuất hiện ở các thành phố đông xe cộ và khu công nghiệp. Đây là loại bụi khó thấy hơn cả vi khuẩn và virus.
• Bụi siêu mịn PM0.003: Kích cỡ hạt bụi chỉ từ 0.003 micromet.

Phân loại bụi mịn theo kích thước

Các loại bụi có kích thước càng bé thì càng khó nhìn thấy và nếu hít phải sẽ gây ra nhiều tác hại khôn lường. Thứ tự các loại bụi mịn và siêu mịn theo kích thước từ lớn đến nhỏ như sau: PM10 => PM2.5 => PM1.0 => PM0.3 => PM0.1 => PM0.01.

Để hạn chế hít phải các loại bụi này, việc trang bị máy lọc không khí là giải pháp tối ưu. Các dòng máy chất lượng cao có thể lọc được cả bụi siêu mịn như PM0.3 hay PM0.01.

Nguyên nhân gây ra bụi mịn PM

• Biến đổi khí hậu, thiên tai (núi lửa phun trào, cháy rừng).
• Khí thải từ phương tiện giao thông (xe máy, ô tô, máy bay).
• Đốt rơm rạ hoặc sử dụng bếp than tổ ong.
• Khí thải từ nhà máy, xí nghiệp và công trình xây dựng.

Tác hại của bụi mịn và siêu mịn đối với sức khỏe

Dị ứng

Bụi PM2.5 mang theo vi khuẩn bám vào da gây ngứa ngáy, dị ứng, đau mắt và các bệnh viêm mũi, tai mũi họng.

Bệnh lý về phổi

Bụi mịn xâm nhập vào máu, ngăn cản hemoglobin kết hợp với oxy, dẫn đến ho, hắt hơi, viêm phế quản mãn tính, suy giảm chức năng phổi, hen suyễn và ung thư phổi.

Bệnh lý tim mạch

Bụi mịn tấn công vào hệ tuần hoàn, gây tắc nghẽn mạch máu, dẫn đến nguy cơ nhồi máu cơ tim rất cao.

Rối loạn thần kinh

Tiếp xúc lâu dài với bụi mịn có thể gây viêm nhiễm cấp tính, làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer, Parkinson hoặc đột quỵ.

Rối loạn sinh sản

Ô nhiễm không khí trong thai kỳ có thể dẫn đến sinh non, trẻ nhẹ cân, dị tật thai nhi hoặc tử vong ở trẻ sơ sinh.

Suy giảm hệ miễn dịch

Hít thở không khí ô nhiễm làm suy yếu hệ thống miễn dịch ở trẻ nhỏ và người già, giảm khả năng chống lại các bệnh cúm, tiêu chảy hay nhiễm trùng hô hấp.

Suy giảm trí nhớ

Bụi mịn gây ảnh hưởng đến não bộ, làm tăng nguy cơ trầm cảm và đẩy nhanh quá trình suy giảm nhận thức.

Nguyên nhân gây ung thư

Các gốc tự do sinh ra từ bụi mịn tấn công vào ADN, gây đột biến tế bào và hình thành khối u ung thư.

Tăng tỷ lệ tử vong

Bệnh nhân tiểu đường, người có tiền sử tim mạch và người cao tuổi là những đối tượng có tỷ lệ tử vong cao hơn khi tiếp xúc lâu dài với bụi mịn.

Ảnh hưởng xấu đến sức khỏe trẻ nhỏ

Trẻ sơ sinh có thể bị hụt cân, tự kỷ hoặc suy nhược thần kinh nếu mẹ tiếp xúc nhiều với bụi mịn trong thai kỳ.

Cách ngăn cản tác hại của bụi mịn PM

Thay đổi thói quen sinh hoạt

Vệ sinh nhà cửa, lau chùi định kỳ các thiết bị như quạt, máy lạnh để loại bỏ ổ vi khuẩn. Hạn chế di chuyển vào giờ cao điểm tại khu vực ô nhiễm và luôn đeo khẩu trang khi ra đường.

Sử dụng khẩu trang chuyên dụng

Nên chọn mua các loại khẩu trang chuyên dụng như N95, khẩu trang kháng khuẩn từ 3 lớp trở lên tại các cơ sở uy tín để ngăn bụi mịn xâm nhập.

Sử dụng các thiết bị có khả năng lọc bụi mịn

Dù đóng kín cửa, bụi mịn vẫn có thể tồn tại trong không gian sống. Do đó, việc đầu tư máy lọc không khí là giải pháp hiệu quả để loại bỏ các hạt bụi siêu nhỏ, bảo vệ sức khỏe gia đình.

Hy vọng với những thông tin trên, bạn đã hiểu rõ hơn về bụi mịn PM, từ đó xây dựng lối sống khoa học và các biện pháp phòng chống hiệu quả để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.